Lê Bá Khánh Trình – con người đa tài, nhiệt huyết

Đạt điểm tuyệt đối 42/42, nhận giải đặc biệt cho thí sinh có lời giải đẹp tại Olympic Toán quốc tế 1979, Lê Bá Khánh Trình chọn làm thầy giáo.

VnExpress giới thiệu bài viết của TS Trần Nam Dũng, người học tập, làm việc với anh Lê Bá Khánh Trình hơn 30 năm.

Năm 1979, Lê Bá Khánh Trình làm rạng danh Việt Nam khi giành điểm tuyệt đối 42/42 tại Olympic toán học quốc tế (International Mathematical Olympiad – IMO). Cùng với huy chương vàng, Khánh Trình nhận thêm giải đặc biệt dành cho thí sinh có lời giải đẹp nhất. 41 mùa IMO trôi qua, Lê Bá Khánh Trình vẫn là thí sinh Việt Nam duy nhất có được thành tích này.

Khánh Trình sau đó được tuyển thẳng vào khoa Toán – Cơ Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva mang tên Lomonosov. Anh làm nghiên cứu sinh dưới sự hướng dẫn của viện sĩ Andrey Alexandrovich Gontrar, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Liên bang Nga. Sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, Khánh Trình quyết định trở về Việt Nam, cống hiến cho đất nước.

“Có đi thì có về thôi”, anh đã trả lời như vậy khi có người hỏi “tại sao lại về nước khi bạn bè đi Đông đi Tây”, khi ở nước ngoài có nhiều cơ hội phát triển hơn. 

Lê Bá Khánh Trình - cậu bé vàng Toán học Việt Nam năm xưa hiện là giáo viên Khoa Toán - Tin, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM. Ảnh: Phanxipang
Lê Bá Khánh Trình – cậu bé vàng Toán học Việt Nam năm xưa hiện là giáo viên Khoa Toán – Tin, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM. Ảnh: Phanxipang

Biết Khánh Trình về nước, Viện Toán học Việt Nam mời anh về công tác nhưng anh từ chối vì điều kiện làm việc, đi lại xa xôi. Anh chọn làm giảng viên khoa Toán – Tin, Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM. Mấy chục năm qua, Lê Bá Khánh Trình vẫn say mê với công việc giảng dạy, truyền đạt kiến thức toán cho các thế hệ học trò.

Không chỉ sinh viên trường Tự nhiên, anh còn dạy học sinh Phổ thông năng khiếu. Nhiều năm gần đây, anh tham gia tuyển chọn và huấn luyện đội tuyển Việt Nam thi toán quốc tế. Từ năm 2012 đến nay anh là trưởng, hoặc phó đoàn Việt Nam dự IMO. Anh cũng tham gia huấn luyện cho đội tuyển IMO của Saudi Arabia từ năm 2015, giúp đoàn bạn đạt thành tích tốt trong các kỳ thi quốc tế.

Ở công việc, cương vị người đàn ông sinh năm 1963 cũng làm với tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt huyết và đầy cảm hứng. Anh ít viết bài nhưng đã viết thì là “tuyệt phẩm”. Hình học tĩnh và động của anh viết năm 2008 cho đến nay vẫn là bài viết kinh điển về phép biến hình.

“Tôi rất biết sức mình nên chọn công việc phù hợp nhất, nơi tôi phát huy được sở trường. Nếu tôi làm khoa học hay quản lý, chắc tôi sẽ là nhà khoa học làng nhàng, nhà quản lý kém. Tôi làm giáo viên thấy tự tin và hợp sức mình nhất”, anh đã nói như thế khi nhiều người đề cập chuyện thay đổi công việc.

Lê Bá Khánh Trình đa tài và đầy năng lượng

Nói đến Lê Bá Khánh Trình đa số mọi người nhắc đến một hiện tượng toán học của Việt Nam. Sinh viên khoa Toán Đại học Khoa học tự nhiên và học sinh trường Phổ thông năng khiếu thì biết đến thầy Trình hơi khó gần, nghiêm khắc nhưng giảng dạy rất nhiệt tình. Đồng nghiệp, trong đó có thầy tham gia Ban đề thi THPT quốc gia hay thi học sinh giỏi quốc gia biết đến thầy Trình – người tổ trưởng cẩn thận, nghiêm túc, nhẹ nhàng (không bao giờ lên giọng trong tranh cãi).

Được học tập, sống và làm việc với anh 33 năm nay, tôi giới thiệu thêm một Lê Bá Khánh Trình đa tài và đầy năng lượng. Anh chơi bóng bàn rất tốt. Trên sân bóng, anh vừa là thủ môn tài ba, vừa là tiền đạo sắc của đội tuyển Toán – Cơ Đại học Tổng hợp quốc gia Matxcơva (MGU). Anh cũng là Trưởng ban Văn nghệ của sinh viên Việt Nam trong khoa Toán – Cơ ngày ấy. Anh biết chơi organ, nhảy đẹp và đặc biệt chơi đàn guitar modern rất hay. 

Ngũ ca của Khoa Toán - Cơ MGU năm xưa hát "Dân ca 3 miền" Bắc - Trung - Nam. Lê Bá Khánh Trình ôm đàn guitar ở giữa.
Ngũ ca của Khoa Toán – Cơ MGU năm xưa hát “Dân ca 3 miền” Bắc – Trung – Nam. Lê Bá Khánh Trình ôm đàn guitar ở giữa.

Anh còn có khả năng tập hợp anh em, sáng tác bài hát. Dù khoa Toán – Cơ thiếu nhân tố nữ, thiếu tài năng văn nghệ nổi trội, nhưng có 3 năm liền (1986, 1987, 1988) được giải nhất văn nghệ toàn trường và đại diện trường đoạt giải toàn thành phố. Bài liên khúc “Dân ca 3 miền” rất nổi tiếng vì rất vui nhưng cũng rất hay. 5 diễn viên chính là anh Trình (đệm đàn), anh Nguyễn Đình Đức (nay là Phó hiệu trưởng Đại học Công nghệ – Đại học Quốc gia Hà Nội), anh Nguyễn Khắc Thành (nay là Hiệu trưởng Đại học FPT), tôi và Lâm Tùng Giang (nay công tác tại Văn phòng UBND TP Đà Nẵng). Anh Đức đóng vai cô gái, tôi vai chàng trai.

Có đoạn anh Đức hát thế này: Em suýt yêu anh rồi, nhưng tiếc cho anh rằng, người của anh quá dây, chẳng được như Tây/ Anh cố ăn cho nhiều chớ ham học mà xác xơ tiêu điều/ Mai lớn lên to đùng thì anh đến đây gặp em/ Ta tính duyên vợ chồng thì tình ta mới mong bền lâu.

Khán giả cười nghiêng ngả. Cả mấy cậu người Nga học tiếng Việt ở MGIMO cũng cười không ngớt. Và dĩ nhiên chúng tôi đạt giải cao. Có được thắng lợi đó, thực sự là nhờ sự dẫn dắt của anh Trình. Và quan trọng hơn, anh đã truyền cho chúng tôi sự tự tin. Với khiếu hài hước, tiếu lâm, anh đặt nick name cho tất cả anh em Toán – Cơ và thường là đi thành từng cặp. Lúc họp hành anh thường cầm theo cây guitar và các cuộc họp thường được bắt đầu bằng những bài hát chế dành cho các thành viên Toán – Cơ. 

Lê Bá Khánh Trình rất khiêm tốn, chừng mực. Anh rất ngại vào những chỗ sang trọng, đắt tiền. Dù có thu nhập không thấp nhưng anh luôn giản dị. Nhà của anh bài trí đơn giản. Lúc còn độc thân, anh ở trên lầu cao nhất và trên đó chỉ có một cây đàn organ, một chiếc giường lớn và mấy tủ sách, tủ rượu. Đi vào hàng quán, bao giờ anh cũng hỏi giá cả cẩn thận. Cho đến bây giờ anh vẫn dùng xe máy để đi làm và đi đón con.

Anh cũng rất quan tâm đến mọi người. Dù bận bịu nhưng anh luôn dành việc đi đón con. Và thứ bảy, chủ nhật, nếu không đi công tác xa, anh sẽ dẫn vợ con đi Vũng Tàu nghỉ. Với bạn bè, anh biết cách để giúp đỡ họ. Hồi tôi mới về nước, anh đến gặp và rủ tôi về Đại học tổng hợp. Anh đã dắt tôi đến gặp anh Bùi Xuân Hải (phó khoa Toán lúc đó) và anh Lê Trung Hiếu (trưởng phòng Tổ chức cán bộ) để xin cho tôi về trường. Anh giới thiệu tôi với anh Thái Minh Đường ở hệ chuyên, với thầy Trần Thanh ở Trung tâm luyện thi và anh Nguyễn Thành Long ở Đại học Bách khoa để xin cho tôi dạy…

Lê Bá Khánh Trình từng nói, nghề giáo đã chọn anh, và suốt mấy chục năm qua anh đã tận tuỵ trong vai trò người thầy, chắp cánh cho nhiều thế hệ học sinh.
Lê Bá Khánh Trình từng nói, nghề giáo đã chọn anh, và suốt mấy chục năm qua anh đã tận tuỵ trong vai trò người thầy, chắp cánh cho nhiều thế hệ học sinh.

Sau này tôi làm phong trào, tổ chức các hoạt động như Gặp gỡ toán học, trường đông, trường xuân, tôi rủ anh tham gia. Anh nói “Tớ không tham gia tổ chức được. Nhưng tớ sẽ đến dạy cho chú”. Từ năm 2010 đến giờ, không hoạt động nào do tôi tổ chức mà không mời anh đến dạy, và cũng không bao giờ anh từ chối.

Lê Bá Khánh Trình cũng là người hơi ẩn mình và có phần nhút nhát. Hồi còn học bên Nga anh hay trêu mọi người, nhưng chính anh là đề tài trêu chọc của chúng tôi do tội… nhát gái. Mỗi lần thấy anh có vẻ để ý đến ai là cả nhóm xúm vào trêu. Riết rồi anh sợ không dám đưa “đối tượng” về nữa. Anh ngại đến chỗ đông người. Mời anh dự tiệc, bao giờ anh cũng hỏi thành phần có ai. Chỉ khi nào thấy người quen nhiều hơn người lạ, anh mới nhận lời. Dự tiệc anh cũng thường đến trễ và về sớm hơn một chút, không bao giờ chơi “tới bến”.

Nhát và khiêm nhường, nhưng thực ra anh là con rồng ẩn mình, lúc cần thể hiện cũng rất dữ. Năm 2013, các trưởng đoàn dự IMO đã phải trầm trồ thán phục màn nhảy ngẫu hứng của anh. Ở tổng kết Gặp gỡ toán học 2016, khi bị ép lên biểu diễn, anh đã cầm đàn và hát rất say sưa, chuyên nghiệp, khiến không khí buổi tổng kết nóng lên. Và trong đám cưới của tôi, anh đã cùng chú rể lên nhảy và hát bài 60 năm cuộc đời làm quan khách dự tiệc tròn xoe mắt.

Trong mắt tôi, anh Trình giản dị và đời thường như vậy. Với anh, ánh hào quang của thời học sinh chỉ còn là kỷ niệm đẹp của quá khứ. Anh đang sống, yêu và làm việc hết mình với hiện tại, chẳng bao giờ đao to búa lớn. 

TS Trần Nam Dũng

ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia TP HCM

Huy chương bạc Olympic Toán quốc tế năm 1983